روزی یکی از اولیا با من تماس گرفت.
هنوز چند جمله بیشتر از صحبتش نگذشته بود که گفت:
ولی: «این دبیرها اصلاً خوب درس نمیدهند. بچه من هیچ چیزی یاد نمیگیرد. هر کدام هم یک ایرادی دارند.»
گفتم: «یعنی از نظر شما، علت یاد نگرفتن فرزندتان فقط معلمها هستند؟»
گفت: «بله، دقیقاً همین است.»
پرسیدم: «اجازه بدهید چند سؤال از شما بپرسم...»
گفتم: «فرزندتان قبل از کلاس، درس را پیشمطالعه میکند؟»
گفت: «نه.»
پرسیدم: «بعد از کلاس، همان روز درس را مرور میکند؟»
گفت: «نه همیشه.»
پرسیدم: «روزانه تمرین دارد یا فقط شب امتحان کتاب را باز میکند؟»
سکوت کرد.
ادامه دادم: «در کلاس با دقت گوش میدهد؟ سؤال میپرسد؟ یادداشت برمیدارد؟»
باز هم سکوت...
برای تغییر موضوع گفت: «در هر صورت، معلمها خوب درس نمیدهند.»
گفتم: «اتفاقاً من چند جلسه در کلاس همان دبیر حضور داشتم. تدریس منظم بود، مثال حل شد، از دانشآموزان سؤال پرسیده شد و فرصت پرسش و پاسخ هم وجود داشت.»
گفت: «چون شما در کلاس بودید، آن روز خوب درس داده!»
لبخندی زدم و پرسیدم:
«شما تا به حال کلاس خصوصی گرفتهاید؟»
گفت: «بله.»
گفتم: «در کلاس خصوصی، معلم چند دانشآموز دارد؟»
گفت: «یک نفر.»
پرسیدم: «اما در مدرسه، چند دانشآموز همزمان در کلاس هستند؟»
گفت: «حدود سی نفر.»
گفتم: «پس چگونه انتظار دارید معلمی که باید همزمان به سی دانشآموز با تواناییها، استعدادها، انگیزهها و سرعت یادگیری متفاوت آموزش بدهد، برای هر نفر همان مقدار زمان و توجهی را صرف کند که در تدریس خصوصی برای یک دانشآموز صرف میشود؟»
چند لحظه سکوت کرد...
ادامه دادم:
«اگر از میان سی دانشآموز، بیست نفر درس را یاد گرفته باشند و چند نفر به دلیل نداشتن مطالعه، تمرین، تمرکز یا تلاش کافی عقب مانده باشند، آیا منصفانه است که نتیجه بگیریم معلم، خوب درس نداده است؟»
دیگر پاسخی نداشت.
تماس که تمام شد، با خودم گفتم:
گاهی مشکل، کیفیت تدریس نیست؛ بلکه نوع نگاه ما به آموزش است.
آموزش، یک همکاری سهجانبه است؛ معلم، دانشآموز و خانواده. اگر یکی از این سه ضلع، مسئولیت خود را نپذیرد، انتظار نتیجه مطلوب، انتظاری واقعبینانه نیست.
چند سؤال برای تأمل...
- آیا یادگیری یک دانشآموز، فقط بر عهده معلم است؟
- سهم خانواده و دانشآموز در فرایند یادگیری چه میزان است؟
- آیا میتوان عملکرد یک معلم را تنها با نتیجه یک دانشآموز قضاوت کرد؟
- آیا بین تدریس خصوصی یکبهیک و تدریس در یک کلاس ۳۰ نفره تفاوتی وجود ندارد؟
- اگر یک پزشک همزمان سی بیمار را ویزیت کند، آیا میتوان از او انتظار داشت برای هر بیمار همان زمانی را صرف کند که در یک ویزیت خصوصی صرف میکند؟
- اگر دانشآموزی پیشمطالعه، مرور، تمرین و تمرکز نداشته باشد، چه مقدار از مسئولیت یاد نگرفتن او متوجه خودش است؟
- آیا شنیدن روایت یکطرفه از فرزند، برای قضاوت درباره شخصیت و عملکرد یک معلم کافی است؟
- آیا پیش از انتقاد از معلم، از فرزند خود پرسیدهایم: «تو برای یادگیری چه کردهای؟»
- اگر از سی دانشآموز یک کلاس، بیستوپنج نفر موفق باشند و پنج نفر ضعیف، اشکال را باید فقط در معلم جستوجو کرد یا عوامل دیگری نیز دخیل هستند؟
- آیا عدالت اقتضا نمیکند پیش از قضاوت، همه شواهد را ببینیم، نه فقط یک روایت را؟
و آخرین سؤال...
اگر خود شما معلم یک کلاس ۳۰ نفره بودید، آیا میتوانستید برای تکتک دانشآموزان، دقیقاً همان زمانی را صرف کنید که در یک کلاس خصوصی برای یک نفر صرف میشود؟